Evropski put, ili put za Istok
Ne bi trebalo da danas ima punoljetna osoba u Bosni i Hercegovini a da se ne zapita: “Šta se ovo našem bosansko-hercegovačkom narodu dešava?” Dugo, više od dvije decenije se politička praksa na području Balkana manifestuje kao da neko po nekom svom “šnitu” kreira našu povijest i naše živote.
Suviše je puno “slučajnih situacija”, a koje se redaju nekim logičnim slijedom i imaju jedan uočljiv patern. Duži niz godina se ovaj patern manifestira kao “osjećaj kontrolirane dezorijentacije” naših gradjana, ali i političkih, kulturnih i vjerskih lidera i intelektualaca. U zadnje vrijeme čak do te mjere da poprima apsurdne oblike u svim sferama života. Dokaza je u izobilju: (Ne)formiranje organa državne vlasti; raspad sistema kulturnih institucija i vrijednosti; (ne)poštovanje zakona; zvanična segregacija u školstvu i ona tiha u cijelom društvu; korupcija, nepotizam, itd… itd.
Anti-evropske tendencije
Ovakvo stanje je posebno izraženo od vremena izjave kancelarke Njemačke, Angele Merkel, o kraju multikulturalizma u Evropi. Evropske tendencije zemalja u tranziciji su od tada usporene i obeshrabrivane, baš kao da je riječ o “programskoj orijentaciji” nekih snaga u Evropi. O drukčijem, vanevropskom, viđenju budućnosti Bosne i Hercegovine, ali i Srbije. Naime, stanje u Evropi je tako da je međunarodni politički položaj BiH u svim pitanjima pupčanom vrpcom vezan za polozaj Srbije.
Takođe se nameće zaključak da su te anti-evropske snage sve jače u svojim nakanama i, čini se, da su povezane u svojevrsnu “neformalnu interesnu koaliciju” sa istim programskim opredjeljenjima. Centri tih snaga se nastoje zaštititi prigovorima da je riječ o lupetanju tumača “teoriji zavjere”, te pukim maštanjima nedovoljno obrazovanih analitičara. No, politička stvarnost upućuje na postojanje ideja i postojanje realnih snaga ovakvih nastojanja. Slučaj u politici nije nikada bio ono na čemu se grade odnosi među političkim subjektima. Naprotiv!
Srbija, Rusija i Turska
Ko su nosioci ovih ideja? Odgovor je koji zaslužuje mnogo više prostora od pukog komentara. Dvomjesečnik “Helsinška povelja“, glasilo Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji, donosi veoma opširan i analitičan članak na ovu temu. Pod naslovom “Nezadovoljstvo evropskom perspektivom”, koga potpisuju Snežana Čongradin i Matja Stojanović, autori već u početku teksta daju ocjenu: “Da se Srbija bez obzira na sve unutrašnje probleme koji, po potpunom odsustvu kontrole izvršne vlasti nagoveštavaju obrise totalitarnog režima, drastično približila razini evropskih integracija od koje bi, nakon tog koraka, teško mogla posle da odustane – svedoči i ponašanje izaslanika zvanične Moskve. Značajna i održiva stabilizacija prilika na Balkanu bila bi započeta rešavanjem srpsko-kosovskih odnosa, a okončana preuređivanjem Bosne i Hercegovine, odnosno odustajanjem od namera otcepljenja Republike Srpske. Upravo to i jeste najvažniji smisao evropskih integracija sve tri države. Nažalost, i BiH i Kosovo u tom procesu zavise od Srbije, odnosno Srbija je, kako to zvanični Beograd voli da se samoimenuje – faktor stabilnosti u regionu. Čini se da je upravo zato ruski ambasador Aleksandar Konuzin, prenoseći nezadovoljstvo Moskve zbog prilike da Srbija stekne status kandidata za punopravno članstvo u EU, odnosno dobije datum početka pregovora – među građanima Srbije i predstavnicima izvršne vlasti (izuzev Vuka Jeremića, šefa srpske doplomatije), tražio “Srbe” i pozivao na otvoreni sukob sa NATO i EU na severu Kosova.”
I dok naši domaći politički lideri svojim ponašanjem sve čine da se narod ne pomiri (sjetimo se nedavne posjete Milorada Dodika i njegovih aktivnosti u SAD-u, kao i reakcija) bilo nekim pismom, gestom ili govorom, oni – lideri - sve čvršće drže svoje pozicije. Nosioci anti-evropske petrspektive Bosne i Hercegovine, a bogami i Srbije, dobro su, sudeći po svemu, etablirani u političkim centrima Evrope i Amerike. Sprega sa sličnim centrima u Srbiji i Bosni i Hercegovini, u šta se sasvim dobro uklapaju Rusija i Turska se nameće logičnom. Gdje su građani? Šenlučenje Mevlida Jašarevića je samo karikaturalni oblik ispoljavanja nemoći i izgubljenosti građana u BiH i Srbiji.
Nevladine organizacije
Maksima “Zavadi pa vladaj” je matrica po kojoj opstaju ti odnosi u bosansko-hercegovačkom društvu, s tim što je na njoj odgojena čitava poslijeratna generacija, a ništa se ne čini da se to promijeni. Nevladine, znači civilne i građanske organizacije nisu nikada došle u dovoljno snažan konflikt sa postojećim stanjem stvari da bi se nešto promijenilo. A kako i da dođe do konflikta s obzirom na način rada i finansiranja tih organizacija. Tako propagiranje civilnih vrijednosti društva ostaje godinama samo na razini forme. Kako drukčije objasniti tolike razlike u poimanju društvenih vrijednosti i u Srbiji i u Bosni i Hercegovini. Možda bi morali virnuti i nešto naučiti od susjedne Hrvatske.
Ukoliko se ovako nastavi, rad nevladinih organizacija će i dalje samo davati privid političkog pluralizma i legitimitet postojećem stanju. Politički lideri, pisci, intelektualci, u svim sistemima ponekad dođu u sukob sa sistemom i završe u sudnici, pa i zatvoru – zbog svojih aktivnosti, zbog ideja pravde, jednakosti i slobode. U našim društvima danas mnogi naprijed nabrojani su najobičniji con-artisti, a pred sud javnosti izađu kao najobičniji lopovi, seksualni dilikventi ili kao prirepci “pravih” kriminalaca.
Pred bosanskim narodom je danas samo jedno pitanje: “Želi li ući u Evropsku zajednicu?” Odgovor na to pitanje odgovor za budućnost Bosne i Hercegovine i odgovor za budućnost njenih naroda. To je osnovni kriterijum za političko ponašanje svakog punoljetnog građanina, sve drugo je puka zabluda i traćenje vremena. Dakle: Zapad ili Istok!?
